Yeni bir projeyi yayına aldıktan sonra ilk hafta boyunca Google Analytics ve Yandex Metrica’yı aynı anda çalıştırdım. Ekran görüntülerine, özellik listelerine veya alışkanlığa göre karar vermek yerine aynı gerçek trafik üzerinde kıyaslamak istedim.
Bir haftanın sonunda Yandex Metrica’yı çok daha sık açtığımı fark ettim. Bunun nedeni dashboard’daki tek bir metrik değil, Webvisor yani oturum tekrarlarıydı. Projenin bu erken aşamasında bir tane daha toplulaştırılmış grafik görmekten çok şu basit sorunun cevabını istiyordum: insanlar sitede gerçekten ne yapıyor?
İlk tepkim “Yandex Metrica açık ara kazanıyor” şeklindeydi. Bu tür işlerde hâlâ Metrica’yı tercih ediyorum, ancak bu ifade ölçülü bir kıyaslamadan çok ilk hissimi yansıtıyordu. Tek proje ve bir hafta, kendi deneyimimi anlatmak için yeterli. Metrica’nın herkes için Google Analytics’ten objektif olarak daha iyi olduğunu kanıtlamak için değil.
Google Analytics bana neden daha soyut geldi?
İlk yazıda Google Analytics’i soyut bulduğumu yazmıştım. Bunu netleştirmek gerekiyor. GA4 sığ bir araç değil; raporlar, Explorations, segmentasyon ve tekil kullanıcı aktivitelerini incelemek için User Explorer sunuyor. Benim sorunum derinlik eksikliği değil, o anda ihtiyacım olan çalışma biçimiydi.
Event ve toplulaştırılmış analytics, bir kullanıcının sayfaya ulaştığını, event tetiklediğini, bir akıştan çıktığını veya bir segmentte farklı davrandığını gösterebilir. Bu değerlidir. Fakat tanımadığım bir UX sorununu anlamaya çalışırken metrik ile kullanıcının gerçekten etkileşime girdiği arayüz arasında hâlâ zihinsel bir adım kalıyor.
Oturum tekrarı bu mesafeyi benim için kısalttı. Yalnızca sayılara bakmak yerine tek bir ziyaretteki etkileşim sırasını inceleyebiliyordum: gezinme, kaydırma, tıklama, bekleme ve geri dönüşler. Bu, kullanıcının neden böyle davrandığını otomatik olarak açıklamaz; fakat hipotez üretmek için çok daha somut veri verir.
Webvisor tahmin etmeyi ortadan kaldırmıyor
Orijinal metindeki en önemli düzeltme bu. Bir replay bana kullanıcının “sinirlendiğini” söylemez. Davranışı gösterir; sürtünme olduğunu ben bu davranıştan çıkarırım. Tekrarlanan tıklamalar, geri dönmeler, uzun duraklamalar veya akışı terk etmek sinyal olabilir, ama bunlar zihin okuma değildir.
Bu ayrım önemli çünkü tek bir garip oturuma gereğinden fazla anlam yüklemek çok kolaydır. Bir kaydı izleyip anında ikna edici bir neden hikâyesi oluşturabilirsiniz. Doğru sonuç “sebebi buldum” değil, “test etmeye değer bir hipotez buldum” olmalıdır.
Bugün tercih ettiğim akış şöyle:
- Önce toplulaştırılmış verilerle ilginç sayfa, akış, cihaz sınıfı veya segmenti bulmak.
- Rastgele oturumlar yerine ilgili birkaç replay izlemek.
- Doğrudan gözlemleneni kendi yorumumdan ayırarak not etmek.
- Değişikliği ancak kanıt yeterince güçlü olduğunda yapmak.
- Değişiklikten sonra ölçümü tekrarlayıp gözlemlenebilir davranışın gerçekten iyileşip iyileşmediğini kontrol etmek.
Oturum tekrarı bu döngünün ortasını çok daha somut hale getiriyor. Döngünün tamamının yerini almıyor.
Yeni bir projede neden özellikle faydalıydı?
Yeni yayına alınmış bir sitede birçok UX sorusu henüz bilinmiyor. Aylarca oluşmuş istikrarlı baseline’lar, olgun funnel’lar veya bilinen hata kalıplarının uzun bir listesi yok. Bu aşamada nitel gözlem, hangi soruları sormam gerektiğini keşfetmeye yardım ettiği için çok değerli.
Bu, replay’lerin toplulaştırılmış analytics’ten daha önemli olduğu anlamına gelmez. Farklı sorulara cevap verirler. Toplu veri bir şeyin ne kadar sık olduğunu daha iyi gösterir. Replay ise tek bir somut etkileşimin nasıl gerçekleştiğini daha iyi gösterir.
En güçlü yaklaşım ikisini birleştirmek: önce bir pattern bulup örnekleri izlemek veya önce şüpheli bir etkileşim görüp ardından bunun gerçekten anlamlı olacak kadar sık yaşanıp yaşanmadığını kontrol etmek.
Oturum tekrarlarının teknik sınırları var
Webvisor mutlak gerçek değildir; çünkü kaydın kendisinin de sınırları vardır. Yandex, her ziyaretin mutlaka kaydedilmediğini, kayıtların sınırlı süre tutulduğunu ve bazı tarayıcı ya da sayfa teknolojilerinin kayıt ve oynatmayı etkileyebileceğini belgeliyor. Dinamik stiller, cross-domain iframe’ler, private browsing, canvas ve Shadow DOM buna örnek.
Dolayısıyla bozuk görünen bir replay, kullanıcının gerçekten bozuk bir sayfa gördüğünü otomatik olarak kanıtlamaz. Bir kaydın olmaması da o oturumun hiç yaşanmadığını kanıtlamaz.
Gizlilik de ayrıca düşünülmeli. Session replay araçları basit bir pageview sayacından çok daha fazla davranışı gözlemleyebilir. Parola ve hassas alanlar için korumalar olsa da site sahibi veri toplamayı sorumlu şekilde yapılandırmalı, gönderilmemesi gereken tanımlayıcı verileri göndermemeli ve geçerli rıza ve gizlilik gerekliliklerine uymalıdır.
Peki hangisini seçerdim?
Bu projenin erken dönem UX debug işi için Yandex Metrica’yı tercih ettim. Webvisor beni “sayılarda tuhaf bir şey var” noktasından “arkasında olabilecek somut etkileşimi inceleyebilirim” noktasına daha hızlı taşıdı. İlk hafta benim için belirleyici avantaj buydu.
Ancak bunu artık “Google Analytics kötü” veya “Metrica daha iyi analytics platformu” şeklinde genellemem. GA4’ün farklı güçlü yanları ve orijinal kısa yazımın yansıttığından çok daha derin bir event analiz workflow’u var. Acquisition raporları, custom event’ler, entegrasyonlar veya daha geniş bir measurement stack öncelikliyse kıyaslamanın sonucu kolayca değişebilir.
İkisini bir süre paralel kullanmayı da anlamsız görmüyorum. Platformlar session, user ve event’leri farklı şekillerde modelleyip işleyebilir; dolayısıyla sayılarının bire bir aynı olmasını beklememek gerekir.
Bir haftada gerçekten ne öğrendim?
Sağlam sonuç, ilk “açık ara kazanıyor” cümlemden daha dar; ama bu yüzden daha güçlü.
Yandex Metrica benim dikkatimi kazandı çünkü tekil kullanıcı davranışını incelemek benim için daha kolaydı. Bir metrikten somut UX hipotezine giden yolu kısalttı. Google Analytics faydalı kalmaya devam etti, fakat launch sonrası odaklandığım problem için önce Metrica’yı açıyordum.
Webvisor tahmini kesinliğe çevirmedi. Belirsiz tahminleri daha iyi temellendirilmiş sorulara dönüştürdü. UX çalışması için bu bile önemli bir kazanım.